Investigadores do Instituto Español de Oceanografía (IEO, CSIC) e do Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC), en colaboración con científicos do Centre for Fisheries Ecosystems Research de Canadá, teñen publicado un traballo que analiza o impacto da pesca e o clima no crecimiento do bacalao na zona de Flemish Cap durante as últimas tres décadas, gracias aos datos biológicos e oceanográficos obtidos en campañas de investigación anuales na zona.
Vigo, mércores, 1 de xuño de 2022. Este estudio, que acaba de publicarse na revista Frontiers en Ciencia mariña, reporta un descenso da tasa de crecimiento da poboación de bacalao nos últimos 30 anos no banco de Flemish Cap, encontrándose en 2016, último ano do estudio, en mínimos históricos.
O banco de Flemish Cap, ao este do Gran Banco de Terranova, se sitúa fuera da zona económica exclusiva (ZEE) canadiense e se extiende desde os 120 metros de profundidade ata máis allá dos 4000. Este banco se encuentra en unha zona de convergencia entre augas frías e de salinidade reducida (corriente de Labrador) e augas cálidas e máis salinas (corriente do Golfo), lo que le otorga unhas características ambientais moi peculiares.
As pesquerías desenvolvidas en Flemish Cap explotan os recursos demersales, cercanos ao fondo, siendo o bacalao (Gadus morhua) unha das especies icónicas dos arrastreros galegos e portugueses. Coa extensión da ZEE canadiense ás 200 millas no ano 1977, os esfuerzos da frota arrastrera española e portuguesa se desplazaron do Gran Banco de Terranova a Flemish Cap. Este incremento do esfuerzo pesqueiro, o aislamiento de esta poboación de bacalao e cambios no ambiente, llevaron ao colapso da poboación a mediados dos 90. O resultado foi o cierre da pesquería en 1999, que no se reabrió ata 10 anos después. “Sen embargo, a pesar da mellora da poboación de bacalao, este traballo demostra que o seu Estado aún no é óptimo”, explica Rosario Domínguez-Petit, investigadora do IEO e unha das autoras do estudio.
Así, os resultados do estudio mostran un descenso da tasa de crecimiento na poboación de bacalao de Flemish Cap nos últimos 30 anos. Este descenso é debido a varios factores, que ademais teñen ido cambiando co tiempo. “Nosos resultados sugieren que, si bien a sobreexplotación pesqueira dos anos 80 e 90 e o aumento da temperatura do auga provocaron a caída da tasa de crecimiento do bacalao de Flemish Cap antes da moratoria, actualmente son procesos como a disponibilidade de alimento e o calentamiento global os que están detrás da falta de recuperación de esta poboación. A falta de hembras grandes no sólo supone un descenso da biomasa capturable, sino que ademais reduce o éxito reproductivo da poboación, comprometiendo o seu futuro”, señala Rosario Domínguez-Petit.
“Metodológicamente foi un traballo moi exigente”, comenta Raquel Ruiz, autora principal do artigo e investigadora predoctoral do Centre for Fisheries Ecosystems Research de Canadá. O crecimiento dos peixes se registra nos anillos dos otolitos, estructuras cálcicas da cabeza que son equivalentes aos anillos dos troncos dos árboles. “A identificación e medición de estes anillos requiere un traballo moi meticuloso tanto de preparación da mostra como de análise de imaxe posterior”, destaca a investigadora.
Ademais, “o modelaxe matemático tamén foi moi complejo, xa que o bacalao cambia os seus hábitos coa edade, e a pesquería tamén ten cambiado o seu comportamiento antes e después do colapso dos anos 80 e 90. Incorporar toda esta casuística a un modelo matemático foi unha tarea compleja para a que contamos co asesoramiento de Bryan Black, investigador da universidade de Arizona e pionero neste tipo de traballos, e de Fernando González e Diana González do Centro Oceanográfico de Vigo, expertos nas pesquerías de Flemish Cap”, indica Rosario Domínguez-Petit.
Desde o inicio das investigacións en febreiro de 2019, ata a publicación do traballo teñen transcurrido tres anos. Foi necesario seleccionar os individuos adecuados para este estudio da colección de muestras históricas do IIM, cortar, pulir e fotografiar ao microscopio todas as muestras e realizar todo o traballo de modelado estadístico.
“Este traballo reafirma lo importante que é mantener os programas de recopilación de datos e as coleccións de muestras. As fluctuacións nos ecosistemas poden producirse en marcos temporales moi dispares. Cando hay un vertido de contaminantes hay respostas que son inmediatas e outras se detectan moitos anos después. No caso do Cambio Climático, nos movemos a escalas de décadas, e é necesario analizar largas series temporales de datos para poder captar esas fluctuacións” explica Rosario Domínguez-Petit.
Por ello, foi imprescindible contar cos otolitos que se recopilan anualmente desde 1988, para estimar e avaliar a edade do bacalao de Flemish Cap, “si as muestras no se hubieran preservado durante tantos anos no CSIC, no podríamos haber hecho este traballo 30 anos después” añade Fran Saborido, investigador do IIM e tercer autor do artigo.
O bacalao é un depredador apical, na cúspide da rede trófica demersal de Flemish Cap, por lo que cualquier alteración no seu poboación provocará un efecto cascada que acabará impactando en todo o ecosistema. Esto xa foi comprobado por investigacións anteriores, que demostran que a abundancia de bacalao se relaciona íntimamente coa abundancia de gallineta nórdica (Sebastes mentella) e de camarón (Pandalus borealis), que tamén son especies obxectivo da frota de arrastre.
“Entender este entramado de interconexiones e os factores que as modulan é clave para predecir as tendencias de abundancia e biomasa no futuro, especialmente baixo os escenarios esperados de Cambio Climático e debería ser tido en conta nas evaluacións do stock para establecer puntos de referencia dinámicos que garanticen a sostenibilidade no sólo da propia poboación, sino tamén da pesquería”, señala Rosario Domínguez-Petit.