- Desde xullo, se realiza tamén o seguimento en outras catro estacións.
- Por termo medio, o incremento de concentración de material xenético do virus na entrada das EDAR se adelanta entre 7 e 10 días á detección de novos infectados por PCR polas autoridades sanitarias. Os últimos datos, do mes de marzo, revelan unhas concentracións de entre 3.000 e 18.000 copias por litro, uns valores considerados polos investigadores “discretos” comparados cos obtidos durante o mes xaneiro
- A participación do CSIC é a través dos grupos do IIM “ Inmunoloxía e Xenómica” e “Enxeñaría de Procesos” e a da UVigo a través de “ BiotecnIA Biotecnoloxía Industrial e Enxeñaría Ambiental”
Santiago de Compostela, 8 de abril de 2021. no marco do proxecto DIMCoVAR, financiado con máis de 200.000 euros polo Fondo Supera Covid da CRUESantander, o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), a Universidade de Vigo (UVigo) e Geseco Augas levan un ano realizando análise de presencia de material xenético de virus SARS- CoV-2 nas augas residuales de entrada de 11 estacións depuradoras de augas residuales (EDAR) de Galicia, así como nos puntos de vertido das EDAR en medio mariño.
“Confirmamos que o muestreo nas depuradoras seleccionadas, distribuidas do norte ao sur de Galicia, desde Cedeira a Baiona, resultó representativo da evolución da pandemia a nivel de Galicia”, destacan Claudio Cameselle (grupo BiotecnIA Biotecnoloxía Industrial e Enxeñaría Ambiental-UVigo) e Beatriz Novoa García (grupo Inmunoloxía e Xenómica do IIM-CSIC).
As 11 EDAR son Baiona, Nigrán, Gondomar, Cambados, Moraña, Porto do Son, Muros, Melide, Ares, Cedeira e Noia. Ademais, desde xullo e a petición de Augas de
Galicia, se sumaron as de Pobra do Caramiñal, Betanzos, Viveiro e Burela. “Os valores promedio das 11 EDAR son un fiel reflejo da evolución da pandemia e podemos estar seguros de que o análise da presencia de material xenético do virus nas augas residuales é unha boa ferramenta para detectar con suficiente antelación a evolución do número de infectados na comunidade que vierte os seus augas na EDAR en estudio”, detalla Cameselle. En este sentido, os integrantes do proxecto confirman que, por termo medio, “o incremento de concentración de material xenético do virus na entrada da EDAR se adelanta entre 7 e 10 días á detección de novos infectados por PCR polas autoridades sanitarias”.
“Os datos que semanalmente enviamos a Augas de Galicia e ellos mandan á Consellería de Sanidade e ao Ministerio de Sanidade le sirven ás autoridades sanitarias para detectar posibles rebrotes en base á tendencia ao alza das concentracións de virus, así como para xestión dos recursos sanitarios”, explica Cameselle, que junto aos investigadores de la UVigo se encargan do análise de diversos parámetros físico-químicos das muestras recogidas por Geseco Augas. A participación do CSIC, a través do Instituto de Investigacións Mariñas e, concretamente, dos grupos de investigación “Inmunoloxía e Xenómica” e “Enxeñaría de Procesos” consiste fundamentalmente na detección do material xenético do
virus por PCR e no desenvolvemento do modelo epidemiológico en base aos resultados dos análise.
En “Inmunoloxía e Xenómica”, Beatriz Novoa, Antonio Figueras e todo o seu equipo, especialmente Raquel Ríos, se volcaron desde o ano pasado en acadar e optimizar as mellores técnicas de diagnóstico para o diagnóstico de SARS- CoV-2 en augas residuales. “Llevábamos máis de 30 anos trabajando con virus animales envueltos e con xenoma RNA, por lo que foi fácil para nosotros adaptar noso traballo a detección do coronavirus en augas residuales”, explica Antonio Figueras, mentres Beatriz Novoa, que coordinó o traballo coas PCRs realizadas no IIM, añade que “contamos con todo noso grupo para procesar as muestras que iban llegando a noso laboratorio varias veces por semana, porque ao principio no teníamos persoal dedicado a esta tarea. Ademais, nos inicios da pandemia cedimos nosos robots de extracción de RNA ao Hospital Provincial de Pontevedra para poder hacer
as PCRs, pero pronto encontramos protocolos adaptados as augas residuales”. “Ahora estamos trabajando en secuenciar os virus que detectamos, pero esto é bastante difícil porque o virus está roto e degradado nas augas residuales. Con todo, pensamos que é unha boa ferramenta para identificar as mutacións e variantes do virus que están circulando en Galicia” explican os profesores de investigación do CSIC.
A participación do grupo “Enxeñaría de Procesos” está coordinada por Irene Otero Muras e consiste no tratamiento matemático dos datos mediante o desenvolvemento de modelos matemáticos predictivos que, partiendo de datos sanitarios e dos datos obtidos dos análise en augas residuales, permiten entender a dinámica da evolución da pandemia e predecir o seu evolución nas distintas localidades.
O proceso de muestreo
A selección das estacións depuradoras nas que se está realizando o seguimento se hizo para incluir diferentes localizacións de Galicia con diferentes niveis de poboación, entre 4.000 e 20.000 habitantes, e nas que no hubiera entrada de augas procedentes de grandes hospitales, lo que aumentaría a presencia do virus.
“Así, se obtén unha información detallada exenta de interferencias externas que permite un estudio máis preciso da dinámica dos rebrotes”, explican os investigadores, que señalan que na selección das depuradoras tamén se tuvo en conta a existencia de diferentes tipos de tecnoloxía para o tratamiento do auga para poder avaliar si tenía un efecto de eliminación do material xenético do virus.
Se comprobó que as depuradoras con un tratamiento biológico e con un tratamiento terciario de desinfección por ultravioleta ou hipoclorito de sodio son máis eficaces na eliminación do material xenético do virus, fronte ás plantas que no dispongan de este tipo de tratamientos. “En cualquiera caso, no se detectaron virus viables con capacidade infectiva nas EDAR ni nos efluentes de entrada ou salida das estacións depuradoras. O auga residual e as EDAR son un buen indicador da evolución da pandemia, pero no un foco de contagio de covid-19”, aclaran os investigadores e investigadoras de DIMCoVAR, que finalizará o próximo 31 de maio, pero para lo cal xa están procurando fuentes de financiación que permitan o seu
continuidad.
¿Cara unha cuarta ola da covid-19? Últimos datos
Os análise máis recientes realizados a finales do pasado mes de marzo dieron unhas concentracións nas EDAR en estudio de entre 3.000 e 18.000 copias por litro, uns valores considerados polos investigadores “discretos” comparados cos obtidos durante o mes xaneiro, nos peores momentos da tercera ola, que en algúns casos llegaron a superar o millón de copias por litro.
No obstante, e aínda que os análise de presencia de material xenético do virus nas augas residuales foron cayendo durante febreiro, estes valores no terminan de llegar a cero, sino que durante marzo se mantuvieron en un rango entre 1.000 e 45.000 copias por litro. En este momento, o equipo asegura que no poden afirmar que haya unha tendencia ao alza na concentración de material xenético do virus á entrada das EDAR, pero tampoco se observa unha merma da concentración que permita confirmar unha reducción na incidencia da pandemia. “Dicho de outro modo, a concentración de material xenético nas augas residuales indica que o virus sigue a circular, e que un poco que nos descuidemos e que se relajen as medidas de seguridade pode producirse un novo aumento de casos similar ao observado en decembro 2020 e xaneiro 2021”, explican.
Sobre a posibilidade de estar en este momento ante unha cuarta ola, aseguran que “no depende tanto dos valores de concentración en sí mesmos, sino da tendencia no tiempo, de modo que, aínda que en este rato no se pode afirmar taxativamente que hay un aumento na concentración de virus na EDAR, ni que estemos no inicio da cuarta onda, pero sí que hay uns valores de concentración suficientemente altos como para afirmar que o virus sigue en circulación e que a aparición de unha nova onda é un risco real, similar ao sucedido en decembro 2020”, advierten.
Máis información
CSIC: Ana Bellón Rodríguez (981 55 27 88, 696 926 189)
UVIgo: Mª do Carmen Echevarría Figueroa (986 81 36 04)