- O seu fin último é contribuír a resolver un desafío global, con base na investigación e a innovación.
- En total, a institución promueve 34 en toda España.
- As lideradas desde Galicia abordan a optimización de sistemas agrarios e forestales, as alternativas científicas interdisciplinares contra o despoblamiento rural e a pesca sostible.
Santiago de Compostela, 25 de marzo de 2020. O Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) promueve que os seus grupos de investigación pongan en marcha as denominadas “Plataformas Temáticas Interdisciplinares”, PTIs, como un instrumento de xestión para resolver grandes desafíos globales de alto impacto social e científico. Entre os temas que se están abordando figuran cuestiones relacionadas coa saúde.
En Galicia, a Misión Biolóxica de Galicia (MBG) e o Instituto de Investigacións Mariñas (IIM) lideran tres das 34 plataformas promovidas en toda España pola institución para, durante os próximos tres anos, o diseño, a preparación, a implementación e a explotación da PTI.
No IIM, o grupo Ecología Pesqueira lidera PESCSOST, plataforma para a xestión sostible e responsable da actividade pesqueira mediante o desenvolvemento de ferramentas de xestión integrada, ecosistémica e transdisciplinar, que incorpore a visión ecolóxica, social e económica no ámbito da gobernanza, en colaboración coa Sociedade Xeral de Pesca.
Na MBG, o grupo de Xenética e Mellora de Maíz lidera AGROFOR, plataforma para mellorar a rentabilidade, sostenibilidade e resiliencia dos sistemas agrarios e forestales mediante un manejo eficiente da diversidade xenética vegetal; e o grupo de Viticultura ALCINDER, proxecto interdisciplinar que combina tecnoloxía puntera, patrimonio agrario, cultura, paisaxe e capital humano en zonas rurales despobladas, promoviendo alternativas para a creación de microindustrias de alta rentabilidade.
PESCSOST
Aborda o reto de acadar unha xestión sostible e responsable da actividade pesqueira, lo que requiere o desenvolvemento de ferramentas de xestión integrada, ecosistémica e transdisciplinar que incorporen a visión ecolóxica, social e económica no ámbito da gobernanza. A meta é asegurar a provisión sostible de alimento de orixe mariño, de calidade, que mejore o benestar da poboación e reduzca a pobreza, ao tiempo que se protegen os recursos mariños renovables para evitar efectos adversos importantes, incluso fortaleciendo o seu resiliencia.
Como primeira misión, se ten escogido a problemática da reducción dos descartes, que comporta a obligación de desembarque de todas as capturas de poboacións sujetas a límites de capturas. “Debido á implementación da normativa europea, tanto o sector pesqueiro como a administración española teñen interese en conseguir unhas justificacións bien documentadas e fundamentadas para que nosa frota pueda optar a mantener durante máis anos estas exencións fundamentalmente de minimis e alta supervivencia, así como eventualmente estudar mejoras selectivas ou de conservación que puedan ayudar a reducir ou eliminar o problema de ciertas especies en relación ao estrangulamiento ou capturas no deseadas”, explica Francisco Saborido Rey, coordinador da Plataforma, quen añade que “por ello, a Secretaría Xeral de Pesca ten contactado co CSIC para a búsqueda de solucións a este problema”.
En PESCSOST participan 16 grupos de investigación do CSIC e, tras o lanzamiento da PTI, se espera a incorporación de grupos de investigación de outras entidades, ademais da administración e o sector extractivo.
AGROFOR
Aborda o reto do manejo eficiente da diversidade xenética de variedades modernas, autóctonas/locales e exóticas, para recuperar a biodiversidade dos sistemas agrícolas e forestales, e aumentar o seu sostenibilidade, resiliencia e rentabilidade.
Hace fronte á ameaza dos estreses (sequía, insectos, enfermidades…) para, utilizando a biodiversidade vegetal, conseguir sistemas agrícolas e forestales resilientes, sostibles e rentables. Se centra nos principais cultivos e as especies forestales máis importantes: desde o maíz e o guisante ao roble, pasando pola avena ou os pinos.
“Os sistemas agrarios e forestales se enfrentan a problemas, que podrían incrementarse co Cambio Climático, que poñen en risco o seu rentabilidade. Para afrontarlos, se requieren variedades adaptadas a situacións cambiantes e/ou plásticas e para lograrlo contamos coa riqueza xenética única dos cultivos e especies forestales. Por ello, vamos a profundizar no coñecemento de esa diversidade para desenvolver novas variedades de cultivos que sean rentables e ademais, toleren múltiples estreses”, explica Rosa Ana Malvar Pintos, coordinadora da plataforma.
“Conocemos a biodiversidade dos sistemas agrarios e forestales e sabemos cómo manejarla de unha forma eficaz, por lo que ás empresas les podremos ofrecer o diseño de proxectos á carta con variedades adaptadas a condicións ambientais específicas, resistentes a factores bióticos e tolerantes a estreses abióticos”, apunta Malvar.
En AGROFOR participan 27 grupos de investigación do CSIC e se está contactando con empresas e con centros pertenecientes a outras institucións, como o Centro de Recursos Fitogenéticos, pues “deben tamén ter un papel relevante na PTI”, avanza Malvar.
ALCINDER
Aborda o reto de, a partir de estudios científicos que combinen tecnoloxía puntera, patrimonio agrario, cultura, paisaxe e capital humano, ofrecer alternativas para a creación de microindustrias de alta rentabilidade en zonas rurales despobladas.
“Se selecciona como caso de uso, panorama e verificación, o suroccidente asturiano, noroeste de Castilla-León e sureste de Galicia, áreas geográficas moi castigadas pola despoblación pero con un gran patrimonio, desconocido ou abandonado, e con posibilidades de ser explotado para implantar explotacións agrarias e industrias sostibles e de alto rendimiento económico”, explican Carmen Martínez Rodríguez e José Luis Santiago Blanco, coordinadores da plataforma.
“Se trata de un marco único para atraer nuevamente á poboación a través de alternativas reales que dinamicen a economía de estas regiones. En último termo se trata de llegar a poner en marcha pequenas empresas en ese ámbito geográfico, basadas nos resultados e aportacións dos grupos de investigación implicados, lo que se hace da mano de empresas que xa teñen relación e intereses nas zonas, bien polos seus produtos, subproductos ou materias primas. É o caso, por ejemplo, do olivo autóctono galego, o aprovechamiento de residuos vitivinícolas con múltiples aplicacións, ou a introducción do cultivo de cierta planta antiga con posible interese para a industria do perfume, e outros moitos recursos existentes en estas zonas con gran potencial para ser explotados”, destacan os científicos.
En ALCINDER participan no seu fase inicial 16 grupos de investigación do CSIC, 14 empresas e 4 entidades privadas Nos próximos meses se incorporarán novos grupos de investigación e sobre todo empresas, “que teñen mostrado gran interese en sumarse a esta PTI”, destacan.
As Plataformas Temáticas Interdisciplinares
Se definen por abordar unha temática multidisciplinar e contar con unha estructura que contempla todo o ciclo de vida da iniciativa, creando marcos de traballo onde varios grupos de investigación colaboran para abordar juntos retos científicos relevantes.
Se parte de uns obxectivos globales, con amplo consenso social, como poden ser os Obxectivos de Desenvolvemento sostible (ODS) impulsados pola ONU, e se definen “Missions” no sentido empleado usualmente en “Big Science”, as cales se abordan a través de diferentes accións, incluyendo en particular unha serie de proxectos complementarios.
Son, por tanto, o instrumento a utilizar para desenvolver diferentes proxectos que permitan completar as “misiones” identificadas. Cada plataforma debe priorizar claramente unha misión, aínda que pode dejar abierta a puerta a identificar e abordar outras adicionales no futuro.
O seu fin último é contribuír a resolver un desafío global, con base na investigación e a innovación.