O Instituto de Investigacións Mariñas acolle a presentación do libro Aida Fernández Ríos. Da produtividade das rías á acidificación oceánica, unha publicación da Real Academia Galega de Ciencias e o Consello da Cultura Galega que percorre a traxectoria científica e vital da oceanógrafa, recoñecida como Científica Galega do Ano 2026
O Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC) acolleu a presentación de Aida Fernández Ríos. Da produtividade das rías á acidificación oceánica, un libro editado pola Real Academia Galega de Ciencias (RAGC) e o Consello da Cultura Galega (CCG) que percorre a traxectoria profesional e vital da oceanógrafa, nomeada Científica Galega do Ano 2026 pola RAGC. O acto, organizado conxuntamente pola RAGC, o CCG, a Delegación do CSIC en Galicia e o IIM-CSIC, converteu o Instituto, onde Aida desenvolveu boa parte da súa carreira e do que foi a primeira muller directora, no escenario dunha homenaxe á súa dimensión científica, pero tamén á persoa que deixou unha fonda pegada entre compañeiros, amigos, familiares e na comunidade científica galega.
A presentación reuniu representantes das institucións promotoras da publicación, do CSIC e da Universidade de Vigo, así como familiares, investigadores e investigadoras e persoas próximas á homenaxeada. Foi un acto especialmente emotivo no que, a través de diferentes voces, se puxeron en común lembranzas, experiencias e reflexións sobre unha científica que abriu camiños na investigación mariña e que segue sendo un referente para novas xeracións.
A RAGC destaca precisamente que o libro aborda as importantes contribucións da oceanógrafa e que a súa presentación ten lugar no centro no que foi investigadora e primeira muller en dirixilo. A publicación ofrece un percorrido pola súa traxectoria profesional e vital.
Unha carreira científica ligada aos grandes desafíos dos océanos
Aida Fernández Ríos foi unha investigadora de referencia internacional no estudo dos océanos, cunha traxectoria centrada nos cambios físico-químicos que se producen no medio mariño e na súa relación co clima do planeta.
Entre as súas achegas científicas destaca a súa contribución á primeira avaliación global dos niveis de CO₂ no océano derivados da actividade humana. Nesta liña, en 2004 publicou na revista Science un traballo no que se poñía de manifesto un dos grandes problemas aos que se enfrontan os océanos: a acidificación oceánica.
A partir de aí, dedicou boa parte da súa investigación ao estudo deste proceso e dos seus efectos sobre os ecosistemas mariños, incluídos organismos con estruturas calcarias como os mexillóns. A súa investigación contribuíu a comprender a relación entre as emisións de CO₂ de orixe antropoxénica e o aumento da acidez da auga do mar, converténdoa nunha das principais expertas europeas neste ámbito.
A súa carreira científica desenvolveuse desde Galicia cara ao ámbito internacional e estivo profundamente ligada ao Instituto de Investigacións Mariñas. Foi tamén a primeira muller en dirixir o IIM-CSIC, un fito que se suma a unha traxectoria construída desde os primeiros postos da investigación ata alcanzar o recoñecemento internacional.
Foi, ademais, a terceira muller en incorporarse á Real Academia Galega de Ciencias, en 2015, poucos meses antes do seu falecemento.
Un libro para recuperar tamén a Aida máis persoal
Pero a publicación presentada no IIM-CSIC non se limita á súa actividade investigadora. Un dos seus principais valores é precisamente ofrecer unha visión máis ampla da figura de Aida Fernández Ríos, recuperando tamén a súa dimensión persoal e a pegada que deixou nas persoas que compartiron con ela anos de traballo, amizade e vida.
O acto permitiu poñer de manifesto esa dobre dimensión. Por unha banda, a dunha científica pioneira, cunha carreira marcada pola curiosidade, o esforzo e a capacidade para abordar grandes preguntas sobre o funcionamento dos océanos. Pola outra, a dunha compañeira e amiga profundamente querida, lembrada pola súa proximidade, pola súa maneira de relacionarse cos demais e pola importancia que concedía ao traballo en equipo.
A presentación contou coa participación da directora do IIM-CSIC, Beatriz Novoa García; do presidente da Real Academia Galega de Ciencias, Juan Lema Rodiño; e da presidenta do Consello da Cultura Galega, Dolores Vilavedra Fernández.
Nas súas intervencións, os representantes institucionais coincidiron en destacar a importancia de preservar e transmitir o legado de figuras como Aida Fernández Ríos, especialmente como referentes para as novas xeracións.
A ciencia e os valores de Aida, protagonistas da mesa redonda
A continuación celebrouse unha mesa redonda moderada por Gabriel Rosón, catedrático da Facultade de Ciencias do Mar da Universidade de Vigo e coordinador da publicación xunto con Fiz Fernández Pérez, académico e investigador do IIM-CSIC.
Na mesa participaron Carmen González Castro e José Luis Garrido Valencia, investigadores científicos do IIM-CSIC e compañeiros e amigos de Aida, xunto con Miguel Fernández Fernández, sobriño da homenaxeada.
As súas intervencións achegaron unha mirada especialmente próxima á figura de Aida. A través de lembranzas, anécdotas e experiencias compartidas, puxeron en valor non só a excelencia da súa investigación, senón tamén a súa forma de entender a ciencia e as relacións humanas.
Foi así como a figura da científica internacional deixou paso tamén á da compañeira, amiga, tía e persoa próxima, facendo visible unha dimensión que forma parte esencial do legado que a publicación pretende conservar.
A elección de Aida como Científica Galega do Ano 2026 permite, deste xeito, reivindicar unha traxectoria científica excepcional, pero tamén unha maneira de facer ciencia baseada na curiosidade, no traballo, no esforzo e na colaboración.
Un referente para as novas xeracións
Durante o acto tamén se puxo sobre a mesa a importancia de que institucións científicas e culturais contribúan a recuperar referentes capaces de inspirar ás novas xeracións.
A traxectoria de Aida é especialmente significativa neste sentido. O seu percorrido profesional, desde os seus primeiros pasos na investigación ata converterse nunha científica de recoñecemento internacional e na primeira muller en dirixir o IIM-CSIC, constitúe un exemplo de superación, perseveranza, talento e traballo.
Pero o seu legado vai máis alá dos seus logros académicos e científicos. As persoas que a coñeceron lembraron durante o acto unha muller cunha enorme curiosidade, cunha gran capacidade de traballo e cunha especial preocupación polas persoas que a rodeaban.
A presidenta do Consello da Cultura Galega, Dolores Vilavedra Fernández, salientou a importancia de reivindicar estes referentes nun momento no que, segundo expuxo, o coñecemento científico se ve cuestionado e sometido a unha crecente presión para cuantificar e medir os resultados. Neste contexto, a figura de Aida permite lembrar que detrás dunha carreira científica hai tamén valores, vocación, esforzo, talento e compromiso.
Pola súa banda, o presidente da RAGC, Juan Lema Rodiño, puxo en valor o papel das institucións á hora de facilitar oportunidades ás persoas que, como Aida, queren contribuír desde Galicia á construción dun mundo mellor.
Unha homenaxe desde o lugar que foi tamén a súa casa científica
O carácter simbólico da presentación no IIM-CSIC foi unha das claves do acto. Foi neste Instituto onde Aida desenvolveu unha parte fundamental da súa carreira científica e onde se converteu na primeira muller en asumir a súa dirección.
Por iso, regresar ao IIM para presentar un libro dedicado á súa vida e á súa obra permitiu conectar pasado e futuro: o lugar desde o que Aida contribuíu ao coñecemento dos océanos e o espazo no que novas xeracións de investigadores e investigadoras continúan desenvolvendo a súa actividade científica.
O acto pechouse coa intervención da delegada institucional do CSIC en Galicia, Carmen González Sotelo, tamén compañeira e amiga de Aida, que se sumou ás lembranzas e ao recoñecemento dunha científica especialmente querida no Instituto.
As palabras da súa familia e dos seus compañeiros deixaron patente a fonda pegada que Aida Fernández Ríos continúa a ter no IIM-CSIC e na comunidade científica galega.
Aida, da produtividade das rías á acidificación oceánica
O propio título da publicación resume boa parte do percorrido científico da homenaxeada: Aida Fernández Ríos. Da produtividade das rías á acidificación oceánica.
A obra recupera así unha traxectoria que parte do estudo das rías galegas e chega ata algunhas das grandes cuestións ambientais do planeta, como o incremento do CO₂ no océano, o cambio climático e a acidificación dos mares.
A cuberta do libro, realizada polo artista galego Antón Pulido, acompaña este percorrido cunha imaxe que completa o carácter profundamente simbólico da publicación.
A presentación no IIM-CSIC foi, en definitiva, moito máis ca a presentación dun libro. Foi unha oportunidade para volver mirar a figura de Aida Fernández Ríos desde a ciencia, pero tamén desde a memoria e o afecto de quen compartiron con ela parte do camiño.
Unha homenaxe a unha pioneira que abriu portas, que situou a investigación mariña galega no mapa internacional e que, a través da súa traxectoria e dos valores cos que construíu a súa vida científica e persoal, continúa a inspirar ás novas xeracións desde o IIM-CSIC, desde Galicia e desde a ciencia.
De esquerda a dereita, Beatriz Novoa García, directora do Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC); Juan Lema Rodiño, presidente da Real Academia Galega de Ciencias (RAGC); e Dolores Vilavedra Fernández, presidenta do Consello da Cultura Galega, durante a presentación do libro Aida Fernández Ríos. Da produtividade das rías á acidificación oceánica.
Da esquerda á dereita, José Luis Garrido Valencia, investigador científico do IIM-CSIC e compañeiro e amigo de Aida Fernández Ríos; Miguel A. Fernández Fernández, sobriño da homenaxeada; Carmen González Castro, investigadora científica do IIM-CSIC e compañeira e amiga de Aida; e Gabriel Rosón, catedrático da Facultade de Ciencias do Mar da Universidade de Vigo e coordinador da publicación, durante a mesa redonda.
Carmen González Sotelo, delegada institucional do CSIC en Galicia, durante a súa intervención de clausura no acto de presentación do libro dedicado a Aida Fernández Ríos.
